(Ik reageerde gisteren in 'volautomaten' op een topic over citroenzuur en ontkalken https://www.koffiepraat.nl/forum/viewto ... 78#p184378
Denk dat m'n reactie hier beter past.)

Citroenzuur is goedkoop en het werkt: het ontkalkt als de beste.
Maar het lijkt me toch niet de beste keuze voor espressomachines, gezien alle messingonderdelen en afdichtingen die gebruikt worden.
Als je het af en toe gebruikt, de concentratie niet te hoog maakt en de contacttijd niet te lang, zal het niet zo'n vaart lopen. Dus voor normaal huishoudelijk gebruik: niet zo'n probleem. Je hoeft niet direct bang te zijn dat de gaten in je machine vallen, maar volgens mij niet ideaal bij langere of meer frequente blootstelling.

Alle zuren zullen in meer of mindere mate metalen aantasten, maar citroenzuur bindt naast calcium ook makkelijk metalen aan zich: bijv. zink, koper, nikkel.
Messing bestaat in het algemeen uit zo'n 30-40% zink en 70-60% koper. Bij langere blootstelling kan citroenzuur het messing ontzinken: eerst krijgt het oppervlak een roze gloed, als het verder gaat wordt het koperkleurig. Het oppervlak wordt ook dof en wat ruw; lijkt me dat nieuwe kalkaanslag hier alleen maar sneller aan hecht.
Als het echt te lang duurt dan hou je een poreuse brosse koperen gatenkaas over: het zink is uit de metaalstructuur opgelost.

Hier wat voorbeelden uit mijn eigen machine: De trompet is helemaal koperkleurig. Als je de bovenste laag wegvijlt zie je daaronder het messing nog intact is.
Bij de bedieningsnok zie je dat deze twee kleuren heeft. Het deel dat in de zetgroep steekt (en ontkalker over zich heen krijgt) is aan de oppervlakte ontzinkt Het deel dat buiten de dichtingen steekt is niet aangetast.

Ik had zelf het anti-vacuumventiel een nachtje in de citroenzuur laten weken (vergeten eruit te halen): de volgende morgen was hij mooi roze ipv geel.
Zinkcitraat is overigens niet gevaarlijk: kan je gewoon als voedingssupplement kopen.

Als ik naar wat commerciële espresso-ontkalkers kijk, zie je vaak sulfaminezuur of melkzuur als ingrediënt.
Sulfaminezuur is een veiliger keuze: het heeft minder dan citroenzuur de neiging om verbindingen met metaal aan te gaan.
Melkzuur is nog wat milder voor metalen en afdichtingen, maar werkt dus ook langzamer om te ontkalken.

Daarnaast vormt citroenzuur calciumcitraat. Dat is slecht oplosbaar in water, en kan bij hogere temperaturen neerslaan.
Ik las ook iets over neutraliseren met baking soda. Dat lijkt me ook niet zo ideaal, denk dat de gevormde natriumzouten ook neer kunnen slaan in een residu.

Calciumsulfamaat is goed oplosbaar in water, zal makkelijker wegspoelen.

Ik snap het kostenargument van citroenzuur ten opzichte van commerciële ontkalkers, maar die zijn dus niet altijd 1-op-1 vergelijkbaar.
En een pot sulfaminezuur of een pot "Boiler Clean" is toch ook niet heel duur?

Het beste blijft natuurlijk onthard water gebruiken: wat er niet in gaat, hoeft er niet uit.

Top, dank voor het uitgebreide verhaal. Heb even gekeken naar Sulfaminezuur en het wordt voor ongeveer €10 - €25 op verschillende sites aangeboden.
En ook al gebruik ik onthard water, toch check ik één of twee keer per jaar of ontkalken nodig is en zeg dat ik nu eens in de anderhalf jaar ontkalk. Binnenkort met sulfaminezuur.

Dank voor deze duidelijke u(itleg! Het past allemaal wel in het plaatje. Liefst ontkalken voorkomen. Zo niet, dan liever met wat mildere zuren en vooral ook niet te lang. Ik denk dat je daarmee je apparaat wel een jaar of honderd in leven houdt. Kortom, langer dan een mensenleven. Maar ik hoor graag de verhalen van de totale vernietiging van messing onderdelen. Mijn idee is namelijk dat je wel erg ver moet gaan, om dat voor elkaar te krijgen! Andere onderdelen die niet goed tegen sterke zuren kunnen, OK. Gewoon niet doen. Maar verder zal er niet snel iets gebeuren, denk ik. Maar ik laat me graag corrigeren.

Dat met die totale vernietiging gaat wel meevallen hoor, was niet de bedoeling om zo'n overdreven beeld te schetsen.
Dat van die gatenkaas was bedoeld als algemene opmerking, wat er gebeurd als het proces heel lang door gaat. Bijv. op zee kan ontzinking wel een probleem zijn door het zoute water, bij bronzen en messing appendages, huiddoorvoeren etc. kan het dan zo bros worden dat de sterkte in gevaar komt

Leuk stukje en mooie uitleg! Goed water blijft de basis en dan hoef je ook niet zo vaak te ontkalken. De frequentie waarmee je vervolgens gaat ontkalken en de duur ervan in combinatie met de concentratie citroenzuur maakt het ook dat citroenzuur gewoon goed gebruikt kan worden. Je machine zal alsnog 30-40 jaar mee kunnen gaan met ontkalken in citroenzuur mits je natuurlijk niet elk jaar gaat ontkalken maar dan zit je probleem ergens anders. Dus je hebt inderdaad gelijk bij veelvuldig ontkalken maar met normaal gebruik zal je nooit op dit punt uit gaan komen. Tegenwoordig gebruikt men ook steeds vaker RVS en dan is het helemaal niet zo'n probleem.

In volautomaten en thermoblocks wil je juist nooit citroenzuur gebruiken omdat aluminium veel sneller en harder aangetast wordt door citroenzuur. In dat geval wordt het wel echt afgeraden en kan het zelfs op korte termijn je machine al slopen.

Ik ben zeker geen expert op dit gebied: HTS was vorige eeuw, dus moest wel heel diep graven hoe het ook alweer zat met stoomketels, chemie, ionen enzo. (Ook nooit meer wat mee gedaan, behandeling en controle van boilerwater was uitbesteed aan een extern bedrijf).
Maar als ik zo alles bij elkaar bekijk: voorkomen is uiteraard het beste. De lichte aanslag die je dan toch nog krijgt beter mild en vaker aanpakken, dan op laten bouwen en heel af en toe een agressieve aanpak.
Ik denk dat mijn plan wordt om nu eerst alle onderdelen in sulfaminezuur en een klein beetje citroenzuur te ontkalken. 'Kalk'aanslag is niet alleen calcium: sulfaminezuur voor de 'bulk', dus toch een snufje citroenzuur voor de rest.
En dan tijdens gebruik kijken of het met goed water en melkzuur is bij te houden (flesje kost €2 bij de Kruidvat).
Misschien moet ik het verschil tussen sulfaminezuur en citroenzuur wat nuanceren: beide zijn niet ideaal. Sulfaminezuur is een sterk zuur, dus ook hier belangrijk om geen hogere concentratie en langere contacttijden gebruiken dan effectief nodig is.

Maar alleen citroenzuur voor deze complexere machines met gesloten kringloop zou ik toch niet aanraden. O.a. door het makkelijker losmaken van metaalionen, waardoor het oppervlakte ruwer/poreuzer wordt. En er lijkt me toch een gerede kans dat de citraten niet volledig wegspoelen uit al die nauwe kanalen en hoekjes en dan neerslaan bij afkoelen: ik zie in mijn machine op diverse plekken een soort witte krijtlaag waarvan ik vermoed dat het calciumcitraat is. Ook de kans dat er brokjes aanslag loskomen die de kleppen en kranen gaan verstoppen. Sulfaminezuur en melkzuur vormen beter oplosbare calciumzouten die makkelijker wegspoelen.

Ik zag ergens dat de trompet ook in RVS wordt gemaakt: als dat past zou dat wel een optie zijn. Maar moet even kijken hoe dat werkt tussen de verschillende metalen. RVS kan bijv. helemaal vastvreten in aluminium als je geen anti-seize compound gebruikt.

Nog een toevoeging: het kan zijn dat ik wat overreageer door wat ik zie bij demontage van de machine. Toch flink wat onderdelen die door ontzinking zo ruw zijn geworden dat ik ze niet meer wil gebruiken en moet vervangen. Maar n=1, de leeftijd is ~13 jaar, en ik weet wel dat er citroenzuur is gebruikt, maar in feite niet hoe is omgegaan met concentratie, contacttijd en naspoelen.

Ik heb even de endoscoop in de boiler gestoken bij het ontkalken.
Niet een heel spannend filmpje: maar er zit blijkbaar nog een hoop aanslag in zolang het zo bruist.
filmpje op OneDrive

Komisch. En de vooronderstelling is dat het zuur reageert met de kalk. Dus als er geen kalk meer voor het zuur is, dan bruist het niet meer.

Praktisch gezien wel. Bij het oplossen van calciumcarbonaat ontstaat naast calciumcitraat/-sulfamaat/-lactaat ook water en CO² <-- dat is het bruisen dat je ziet.
Bij oplossen van messing zal er waterstof ontstaan, maar dat is weinig; denk niet dat je dat kan zien.

Het zuur tast alles tegelijk aan, er is geen wachtrij van eerst kalk en dan metaal.
Alleen lost calciumcarbonaat veel sneller op dan metaal: zolang er kalkaanslag is wordt het merendeel van het zuur daardoor 'verbruikt', de zuurconcentratie wordt lager, wat ook de metaalcorrosie afremt.

Je zou het in drie situaties kunnen verdelen:
1- Alles ingepakt in kalk --> Metaal is afgeschermd: zuur reageert vooral met calciumcarbonaat. Minimale metaalcorrosie.
2- Kalk deels weg --> Metaal wordt lokaal al een klein beetje aangetast, ook al is er nog kalkaanslag op andere plekken.
3- Kalk volledig weg --> Zuur reageert nu volledig met metaal, mate van corrosie stijgt.

De problematische situatie is dus na volledige ontkalking, als je het middel te lang laat inwerken.
Dat is ook waarom beperkte inwerktijden worden geadviseerd. Lang genoeg om de meeste kalk weg te halen: 1 en 2. Maar kort genoeg om niet, of niet heel lang in 3 te zijn.

Dus wachten tot er helemaal geen bubbels meer zijn lijkt me niet aan te raden, dan zit je zeg maar al tegen 3 aan.

Intussen zijn we hier uitgebubbeld, ziet er een stuk beter uit: